Chúng ta có đang làm méo mó Thăng Long của Lý Thái Tổ…

Trong Chiếu dời đô, Lý Thái Tổ đã viết những dòng sau đây về mảnh đất Rồng bay:”Vùng này mặt đất rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp nước Việt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương, đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời…”
Thế nhưng những ngày vừa qua, nhìn cảnh vật Hà Nội trông không khác mấy xứ sở Băng La Đét, nơi được mệnh danh là cái “van của cái nồi áp suất” của thế giới; thậm chí Hà Nội không khá hơn về độ nhếch nhác, bệ rạc, khốn cùng của cư dân so với những vùng đất quanh năm bão lũ khác của đất nước ta, nơi ít có điều kiện tiếp nhận những cơn mưa móc tiền đầu tư từ nguồn ngân sách…Dù biết Hà Nội chưa bao giờ bị một trận mưa lớn như những ngày qua,  trận mưa thế kỷ đã làm dềnh lên tất cả mọi thứ bất cập, phi đô thị của cơ sở hạ tầng kiến trú tại những khu đô thị mới xây dựng. Trận mưa lũ này còn làm bộc lộ cả sự thụ động, lúng túng, thiếu nhạy bén của bộ máy công quyền Hà Nội mà bình thường nếu ai nói ra điều này thì hãy coi chừng…Trận mưa lịch sử liệu có là linh khí của Rồng thiêng tỏ thái độ, phản ứng, dạy cho chúng ta bài học về văn hóa ứng xử đối với mảnh đất ngàn năm văn vật do tiền nhân để lại này, mảnh đất đang trầm tích trong nó những di sản vật thể và phi vật thể…
Trận mưa lịch sử này cho thấy những khu phố do người Pháp quy hoach, xây dựng thường không những ít khi tắc đường, mà còn ít khi bị ngập lụt, nước có ngập thì cũng rút rất nhanh. Điều đơn giản: Để khỏi tắc đường những khu vực do người Pháp quy hoạch đều được xây dựng theo ô bàn cờ; Và để không úng ngập các đường phố cổ đều có hệ thống thoát nước ngầm phía dưới. Còn những khu phố mới như Mỹ Đình và một khu khác do dân tự xây hoặc do các cơ quan chia lô bán nền: thì người có quyền, có trách nhiệm chỉ làm mỗi việc: hoặc ký giấy phân lô bán nền để ăn hoa hồng, phong bì, hoặc xây nhà bán cho dân cốt để có nhiều lãi đút túi, còn sống chết mặc ai…Những con đường kẻ chỉ thể hiện sự lười biếng, trì trệ, “ ăn xổi ở thì” trong tư duy kiến trúc- quy hoạch; những khu phố mới hoành tráng phô phang bề nổi là hệ lụy dẫn nên nạn tắc đường thường xuyên và biến chúng thành những ốc đảo giữa những sông, hồ nhân tạo mỗi khi có mưa lớn…
 Chúng ta những ai đã đọc Những người khốn khổ của Victor Hugo, sẽ thấy bên dưới Pari hoa lệ, hiện đại là cả một thành phố Pari ngầm; hệ thống đường ngầm này con người có thể đi lại sinh hoạt ở dưới đó. Pari có sông Seine thơ mộng lúc nào cũng trong vắt, có chỗ người ta khoanh lại làm bãi tắm nhân tạo. Sông Seine mà du khách nhìn thấy hoàn toàn chỉ dùng để chở thoát nước mưa và nước nguyên sinh của nó từ thượng nguồn. Người Pháp đã xây dựng sông Seine thành 2 đáy, một đáy tham gia thoát nước thải. Ai đã từng thăm thủ đô Bucarest của Rumani, một vùng thấp trũng như Hà Nội, một nước thuộc diện nghèo của Châu Âu; thế mà từ thời ông Nicolae Ceausescu đã thắt lưng buộc bụng xây dựng con sông Đưmbovixa chảy qua thủ đô của họ giống như sông Seine Pari.
 Thành phố là nơi tụ hội làm ăn, giao lưu, sinh sống của hàng triệu người dân: là nơi nhập vào và thải ra một lượng vật chất lớn; là nơi hàng triệu người và phương tiện hàng ngày giao lưu đi lại. Một thành phố được thiết lập lên bao giờ cũng phải đặt lên bàn các bài toán lớn sau đây: chỗ ở cho cư dân, phương tiện đi lại, giao lưu trong thành phố, hệ thống cấp thoát nước và các hệ thống an sinh xã hội khác như các dịc vụ y tế, văn hóa, giáo dục…
Để một thành phố được coi là hợp chuẩn đô thị, để các cư dân được xác nhận đủ tư cách là người thành phố, các nhà khoa học kiến trúc-xây dựng đã lập trình sẵn các chỉ số: một cư dân được bố trí tại một khu đô thị phải được phân bổ bao nhiêu mét vuông đường đi bộ, bao nhiêu mét vuông dành cho  phương tiện đi lại bằng cơ giới, bao nhiêu phương tiện công cộng đưa đón đi lại, bao nhiêu mét vuông cây xanh, bao nhiêu khối nước, bao nhiêu mét cống rãnh để chở nước thải, bao nhiêu phương tiện để chuyên chở khối lượng chất thải rắn thải ra, bao nhiêu mét vuông cơ sở dịch vụ, trường học, bao nhiêu giường bệnh, bao nhiêu mét vuông nhà tang lễ, đất nghĩa địa .v.v.
Những chỉ số này không khó tìm, đều được lập trình sắn trong các bộ dữ liệu kiến trúc-quy hoạch đô thị thời hiện đại; những ai học kiến trúc đều biết hoặc chịu khó vào mạng sẽ tìm ra…Các chỉ số ấy nếu ai đưa ra đối chất với các cơ quan có trách nhiệm của Hà Nội thì sẽ bị người ta để bỏ ngoài tai, hoặc còn bị ăn mắng: trứng dạy không cho vịt… Trận lũ vừa qua là một bài học lớn, xót xa nhưng cần thiết đối với người Hà Nội có trách nhiệm. Không thể xây dựng quy hoạch một khu đô thị theo lối “lùa vịt xuống đồng” , bỏ mặc cho cư dân muốn bơi thế nào thì bơi, làm ăn thế nào thì tự mà đi mò lấy…Khi xây dựng một tụ điểm dân cư các nhà quy hoạch và chính quyền phải tính cho hết các hoạt động trong điều kiện bình thường và cả trong điều kiện xấu nhất như: động đất, như bão lũ. Hà Nội là thành phố ven sông Hồng con sông Mẹ của cư dân Đại Việt, do đó quy hoạch, xây dựng nó như thế nào để có thể thích ứng, không đợi đến lúc Thủy Tinh tỏ thái độ cuồng nộ lên rồi mới đặt ra, mới nghĩ tới, mới đi tìm giải pháp…
Qua trận luật này người Hà Nội thanh lịch và tỏ ra ngoan cường một cách đáng khâm phục, thích ứng một cách duyên dáng, đáng khen hoàn toàn khác với bộ máy hành chính Hà Nội đang cai quản họ…
Trận lụt này có một đội quân đáng biểu dương: đó là đội quan báo chí, truyền thông, nhất là các phóng viên báo điện tử; nhờ có đội quân này mà không chỉ người Hà Nội có dịp hiểu thêm về Hà Nội mà bạn bè khắp năm châu có dịp chiêm ngưỡng Hà Nội của chúng ta, chia sẻ cùng Hà Nội. Riêng gia đình tôi đã nhận được hàng chục cú điện thoại chia sẻ từ Mỹ, từ châu Âu và từ các vùng miến khác của đất nước gọi về thăm hỏi, chia sẻ xem khi hình ảnh về trận mưa lụt này đước các mạng báo điện tử đưa lên…